ALÞJÓÐLEGI SAFNADAGURINN

Þann 18. maí verður Alþjóðlegi safnadagurinn 2025 haldinn hátíðlegur undir yfirskriftinni Framtíð safna í síbreytilegum samfélögum.

Í heimi sem tekur örum breytingum gegna söfn lykilhlutverki sem stofnanir sem efla þollyndi, nýsköpun og inngildingu. Þau eru lifandi vettvangur félagslegrar framþróunar og stuðla jafnframt að sjálfbærni á heimsvísu. Þá gegna söfn veigamiklu hlutverki í að styðja við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna en í ár beinist athyglin sérstaklega að eftirfarandi markmiðum:

• 8. Góð atvinna og hagvöxtur: Söfn styðja við efnahagslífið með því að skapa atvinnu og bjóða upp á fræðslu í þágu samfélagsins.
  
• 9. Nýsköpun og uppbygging: Með því að ýta undir sköpunargleði og fagna tækniframförum stuðla söfn að nýsköpun og auknu aðgengi að þekkingu.
  
• 11. Sjálfbærar borgir og samfélög: Söfn hafa áhrif á sjálfbæra þróun samfélaga sem menningarlegar miðstöðvar sem halda á lofti inngildingu, elju og varðveislu menningararfs.
  

Yfirskrift ársins tengist einnig allsherjarþingi ICOM sem verður haldið í Dúbaí í nóvember 2025. Á þessari alþjóðlegu ráðstefnu verður áfram fjallað um hvernig söfn geta aðlagast, þróast og verið leiðandi samfélagsafl á umbrotatímum.

Þann 18. maí hvetjum við því menningarstofnanir, stefnumótandi aðila og samfélög heimsins til að sameinast um að viðurkenna og virkja umbótakraft safna. Takið þátt í hreyfingunni og fögnum því saman hvernig söfn móta framtíð sem einkennist af inngildingu, nýsköpun og sjálfbærni.

Söfn þjóna samfélaginu sem kraftmiklar fræðslumiðstöðvar, þar sem þau glæða forvitni, sköpunargleði og gagnrýna hugsun. Nú í ár er vakin athygli á þætti safna í að styðja við rannsóknir og skapa vettvang til að kanna og deila hugmyndum. Hvort sem viðfangið er saga eða listir, tækni eða vísindi, þá eru söfn vel í stakk búin til að efla skilning og þekkingu okkar á heiminum í gegnum fræðslu og rannsóknir.

Á hverju ári síðan 2020 hefur Alþjóðlegi safnadagurinn varpað ljósi á valin heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna en í ár er lögð áhersla á eftirfarandi markmið:

• 4. Menntun fyrir öll: Tryggja jafnan aðgang allra að góðri menntun og stuðla að tækifærum allra til náms alla ævi.
  
• 9. Nýsköpun og uppbygging: Byggja upp viðnámsþolna innviði fyrir alla, stuðla að sjálfstæðri iðnvæðingu og hlúa að nýsköpun.
  

Í tilefni Alþjóðlega safnadagsins 2024 bjóðum við fólki að leiða hugann að fræðsluhlutverki safna og ímynda sér framtíð þar sem þekkingarmiðlun er ekki fjötrum háð, heldur heim þar sem nýsköpun og hefðir hafa jákvæð gagnverkandi áhrif. Þá hvetjum við ykkur til að taka þátt í að fagna með okkur þann 18. maí næstkomandi er við veltum fyrir okkur þeim mikla þekkingarauði sem söfn hafa að geyma og leggjum okkur fram um að byggja betri heim í sameiningu, með jöfnuð og framfarir að leiðarljósi!

Söfn hafa veigamiklu hlutverki að gegna í málefnum sem varða sjálfbæra þróun og vellíðan fólks í þeim samfélögum sem þau þjóna. Starfsemi safna byggir á trausti almennings auk þess sem þau tengja saman ólíka hópa og eru því í einstakri stöðu til þess að koma jákvæðum breytingum til leiðar. Söfn geta lagt lóð sín á vogarskálarnar og stutt við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna með ýmsum hætti: allt frá því að taka þátt í loftslagsaðgerðum og hlúa að fjölbreytileika til þess að beita sér gegn félagslegri einangrun og bæta andlega heilsu.

Í samþykkt ICOM frá árinu 2019 varðandi sjálfbærni og samkomulag Sameinuðu þjóðanna, Að breyta heiminum: Áætlun um sjálfbæra þróun 2030 (e. Transforming Our World: the 2030 Agenda for Sustainable Development), segir: öllum söfnum ber skylda til þess að leiða og leggja grunn að sjálfbærri hugsun til framtíðar, jafnt með fræðslu, sýningahaldi, samfélagsverkefnum og rannsóknastarfi.

Á hverju ári síðan 2020 hefur Alþjóðlegi safnadagurinn varpað ljósi á valin heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna en í ár er lögð áhersla á eftirfarandi markmið:

• 3. Heilsa og vellíðan: Stuðla að heilbrigðu líferni og vellíðan fyrir fólk á öllum aldri, með tilliti til andlegrar heilsu og hættunnar sem felst í félagslegri einangrun.
  
• 13. Aðgerðir í loftslagsmálum: Grípa til bráðra aðgerða gegn loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra, draga markvisst úr kolefnislosun á norðurhveli jarðar og minnka mengun á suðurhvelinu.
  
• 15. Líf á landi: Vernda, endurheimta og stuðla að sjálfbærri nýtingu vistkerfa á landi, sporna við hnignun líffræðilegrar fjölbreytni og gefa röddum frumbyggjaþjóða meira vægi í umræðunni.
  

Þann 18. maí næstkomandi hvetjum við því öll til að taka þátt í Alþjóðlega safnadeginum og leggjast á eitt með söfnunum um að stuðla að sjálfbærri þróun og auka vellíðan!

Söfn hafa mátt og getu til þess að breyta heiminum. Sem einstakir staðir til uppgötvana fræða þau okkur jafnt um fortíðina og opna hug okkar gagnvart nýjum hugmyndum – sem hvort tveggja gerir okkur fært að leggja grunn að betri framtíð.

Á Alþjóðlega safnadaginn 2022, þann 18. maí næstkomandi, viljum við horfa á söfn og möguleika þeirra til að koma á umbótum í samfélaginu á þrenns konar hátt:

• Mátturinn til að uppfylla kröfur um sjálfbærni: Söfn eru lykilþátttakendur í að ná markmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Sem áhrifavaldar í sínum nærsamfélögum leggja þau mikið af mörkum á þessu sviði, þar á meðal með því að efla stuttar boðleiðir í félagshagkerfinu og miðla vísindalegum upplýsingum um umhverfisvandann og loftslagsvána.
  
• Mátturinn til að stuðla að nýsköpun varðandi stafræna miðlun og aðgengi: Söfn eru orðin að vettvangi nýsköpunar þar sem ný tækni er þróuð og innleidd í hversdagslífið. Stafræn þróun og nýsköpun getur aukið aðgengi í söfnum til muna og stuðlað að skilningi á flóknum og erfiðum hugtökum.
  
• Mátturinn til að styðja við samfélagið með öflugri fræðslu: Með safnkosti sínum  og opinni dagskrá spinna söfnin félagslegan vef sem nauðsynlegur er hverju samfélagi. Með því að halda á lofti lýðræðislegum gildum og bjóða upp á símenntunarmöguleika fyrir öll leggja söfn sitt af mörkum til að móta upplýst og þátttökuvænt samfélag.
  

Við bjóðum ykkur að taka þátt í Alþjóðlega safnadeginum með okkur þetta árið og hjálpa okkur að leysa úr læðingi þann mikla mátt sem býr í söfnum um víða veröld!

Í tilefni hins árlega alþjóðlega safnadags velur ICOM þema sem tengist málefnum sem eru ofarlega á baugi hverju sinni og fólki hugleikin. Þema alþjóðlega safnadagsins 2021 er Framtíð safna – uppbygging og nýjar áherslur. Söfnum, fagfólki, starfsfólki safna og almenningi er boðið að nota þemað eða leiðarstefið sem ICOM hefur valið í ár til að móta nýjar stefnur og þróa hugmyndir sem geta nýst menningarstofnunum við þeim ýmsu áskorunum sem blasa við í jafnréttis-, efnahags- og umhverfismálum um þessar mundir. Markmiðið er að samfélagið allt njóti góðs af.

Árið 2020 var óvenjulegt og reyndist mörgum erfitt. Heimsfaraldur af völdum COVID-19 hafði áhrif á flesta þætti lífs okkar. Sum vandamál sem ekki hefur tekist að leysa versnuðu þegar heimsfaraldurinn skall á og urðu til þess að efasemdaraddir um hvernig samfélög okkar eru uppbyggð tóku að heyrast víða og kröfur um jafnrétti fyrir allar manneskjur urðu háværari en áður.

Söfn fóru ekki varhluta af ástandinu sem skapaðist í heimsfaraldrinum því loka þurfti fjölmörgum þeirra, tímabundið. Ástandið hafði slæm fjárhagsleg, samfélagsleg og sálræn áhrif á allan menningargeirann og ekki sér enn fyrir endann á því. En það hafa einnig verið jákvæð teikn á lofti því að þessi erfiða staða varð til þess að ýmsar nýjungar voru kynntar til sögunnar sem líklega eru komnar til að vera. Nægir að nefna aukna áherslu á stafræna miðlun og nýstárlegar hugmyndir um menningarupplifun og miðlun þeirra.

Við sem samfélag stöndum á mikilvægum tímamótum. Í þessu árferði hafa skapast tækifæri fyrir söfn til að skoða betur aðferðir sínar við að ná athygli samfélagsins sem þau þjóna. Söfn eru því hvött til að skoða þá fjölbreyttu rafrænu möguleika sem í boði eru til að miðla, fræða og skemmta. Þannig geta söfn lagt lóð á vogarskálar réttlátrar og sjálfbærrar framtíðar. Við þurfum að fanga tækifærið og vera í forsvari fyrir nýsköpun í menningarstarfi sem gerir heiminn að betri stað, núna og eftir að heimsfaraldurinn heyrir sögunni til.

Höfuðatriði samfélagslegs gildis safna er möguleikinn á því að bjóða fólki af ólíkum uppruna og með ólíkan bakgrunn að upplifa einstaka hluti. Söfn eru í senn virtar stofnanir og breytingaafl og nú er rétti tíminn til  að þau sýni fram á mikilvægi sitt með því að taka þátt í pólitískum, samfélagslegum og menningarlegum veruleika nútíma samfélags með uppbyggilegum hætti.

Þær áskoranir sem þátttaka fjölbreytts hóps hefur í för með sér og þeir erfiðleikar sem fylgja því að fjalla um flókin samfélagsleg málefni í umhverfi þar sem klofningur eykst stöðugt eru ekki bundin við söfn og menningarstofnanir eingöngu en skipta þessar stofnanir þó miklu máli þar sem þær eru í hávegum hafðar í samfélaginu.

Sívaxandi væntingar um samfélagslegar breytingar hafa drifið áfram umræðuna um möguleika safna á að vera jákvætt samfélagsafl með því að halda sýningar, ráðstefnur, gjörninga og standa fyrir fræðsludagskrám og framtaksverkefnum. Hins vegar er mikið óunnið í þá átt að sigrast á meðvituðum og ómeðvituðum breytum sem geta skapað ójöfnuð innan safna, og á milli safna og gesta þeirra.

Slíkur ójöfnuður getur tekið til margra atriða; til dæmis þjóðernis, kyns, kynhneigðar og kynvitundar, félagslegs bakgrunns, menntunarstigs, líkamlegrar getu, stjórnmálaskoðana og trúarbragða.

Undir yfirskriftinni „Söfn eru jöfn: Fjölbreytni og þátttaka allra“, leitast Alþjóðlegi safnadagurinn 2020 við að verða sameinandi afl sem í senn fagnar þeim ólíku sjónarmiðum sem finna má í samfélögum og starfsliði safna, og leitast við að koma auga á og sigrast á hvers konar slagsíðu í því sem sýnt er og þeim sögum sem þar eru sagðar.